Mediakwestie: grenzen opzoeken met Twitter

Een strafrechtelijke veroordeling wegens een beledigende tweet, Raad voor de Journalistiek ziet tweets niet als journalistiek en sluikreclame via Twitter. Wat denkt de Mediaraad?

Nogal een allegaartje van aardige Twitterberichten afgelopen week:

1. Veroordeling: “Het gaat om een 39-jarige Rotterdammer die op 8 mei, de dag van de bekerfinale tussen Feyenoord en Ajax, de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb beledigde in een tweet. Hij moet daarvoor een boete betalen van 350 euro. Via Twitter heeft de man laten weten dat hij zijn lesje heeft geleerd.”

2. Geen oordeel over een uithaal van een journalist: Bas Paternotte van HP/De tijd richtte een tweet aan de ontslagen columniste van Revu: “@RajaFelgata VIEZE VUILE ANTISEMIET! Ik vind het jammer dat je geen column meer hebt. Regels snel iets anders, girl.”

3. Sluikreclame van Marco Borsato via Twitter, dus onbetrouwbaar.

Wat vragen aan de raadsleden:
Twitteren jullie weleens negatief over anderen of producten?
Kun je reclame via Twitter billijken? Moeten er regels voor zijn?
Heb je mensen ‘unfollowed’ vanwege belediging of (zelf)promotie?
Rechtszaken, tuchtzaken journalistiek en reclame, zelfregulering, regels, wat moeten we met Twitter?

Jens van den Brink:

“Tweets worden vaak nogal achteloos in elkaar gedraaid en leveren daarom interessante informatie op die ook in rechtszaken bruikbaar is. Als een BN-er bijvoorbeeld vindt dat er in een column of een artikel in een roddelblad allerlei lelijke dingen over hem staan en naar de rechter stapt, dan zal het niet helpen als blijkt dat de BN-er zelf via Twitter ook allerlei roddels naar buiten brengt, of zelf ook over een onderwerp heeft getwitterd waarvan hij niet wil dat anderen daar over schrijven.

Dan wordt het de ‘pot verwijt de ketel’ en dat zal de BN-er in een rechtszaal geen goed doen. Twitter kan ook gedetailleerde informatie geven over wanneer iemand waar was, en wat hij/zij daar deed. In steeds meer rechtszaken zie je tweets voorbij komen als bewijs.

Wat betreft de vraag hoe Twitter moet worden aangepakt is het antwoord; net als andere uitingsvormen. De vraag of iemand zich onrechtmatig heeft uitgelaten over een ander (smaad in strafrechtelijke termen) hangt allereerst af van de vraag of de uiting openbaar is. Dat is bij Twitter zeker het geval. Om een voorbeeld te geven, in de rechtspraak is geoordeeld dat een uiting gedaan zowel op een besloten Hyves-pagina als in een internetforum dat maar voor vijf leden toegankelijk is, gedaan is in het openbaar.

Tweets staan op internet en zijn openbaar toegankelijk (en worden zelfs opgeslagen in de Library of Congress): tweets zullen dus zeker openbaar zijn. Als dat is vastgesteld is de vervolgvraag net als bij andere uitingsvormen of de uiting onrechtmatig was. Hoe meer followers een twitter account heeft, hoe groter misschien de potentiele schade.

Columniste Raja Felgata klaagde bij de Raad voor de Journalistiek tegen een aantal publicaties van HP De Tijd, waaronder de bovengenoemde tweet van redacteur Bas Paternotte.

Veel media schreven ten onrechte dat de Raad voor de Journalistiek in die zaak heeft gezegd dat tweets geen journalistieke uitingen zijn. Dat is niet zo, de Raad vond alleen dat de voorgelegde tweet dat niet was omdat het ging om een persoonlijke overweging. Je kunt er vanuit gaan dat zowel de Raad (als het volgens de raad een journalistieke gedraging is) als de rechter zich gewoon zullen uitlaten over uitspraken in tweets.”

Carl Lunenborg: ‘Dreigende klaagmuur met anarchistische trekjes’

“Twitter is niets meer of minder dan een gewoon communicatiemiddel. Er gelden wat mij betreft dezelfde omgangsvormen, principes en regels als in elke andere vorm van communicatie tussen mensen en organisaties. Ik ben het daarom ook eens met de veroordeling van de Rotterdammer in de zaak rond Aboutaleb. Juist omdat Twitter uitnodigt om snel en kort stoom af te blazen, is er een risico dat een ander onterecht wordt beledigd.

Twitter is niet het juiste kanaal om frustraties achter te laten, anders dreigt het een klaagmuur met anarchistische trekjes te worden en is de kracht van het medium – het elkaar informeren over trends en al dan niet persoonlijke gebeurtenissen – er snel uit.

En omdat Twitter zo’n gewoon informatiekanaal is, hoort advertising daar ook bij als onderdeel van het businessmodel. Ik erger me in elk geval niet aan normale advertentie-uitingen die ertoe bijdragen dat ik gratis van Twitter gebruik kan maken; wel irritant is de tendens rond sluikreclame en volgers die andere bedoelingen hebben. Maar ach: met één klik zijn deze uit je lijst verdwenen.”

Kel Koenen: ‘Er zit een knop op Twitter’

“Twitter moet precies blijven wat het is: een micro-blogservice voor adepten. Regels zijn dus helemaal niet nodig. Overigens vind ik het hijgerige omarmen van Twitter door de traditionele media (met name door de dode bomen-hoek) ook lachwekkend en te makkelijk.

Twitter is niet journalistiek en moet ook vooral niet als journalistiek medium worden afgeschilderd. En als een journalist twittert, doet hij dit als twitteraar (first and foremost) en niet als journalist (poep van journalisten is ook gewoon bruin…). Als Bas P. een ex-collega beledigt via Twitter doet hij dat in eerste instantie voor zijn eigen volgers en voor zichzelf (of het sjiek is, laat ik volledig voor zijn rekening). Een follower kan vervolgens besluiten om hem niet meer te volgen.

Dat geldt ook voor de kwestie over sluikreclame. Iemand maakt een individuele afweging om Borsato, Koelman en/of die andere usual suspects te volgen. Ook de tolerantiegrens inzake de tweets is voor iemand persoonlijk te bepalen (niet via regulering). Met andere woorden: ik volg Borsato niet, omdat zijn handel/wandel me niet interesseert. Zou ik dat wel hebben, dan vind ik sluikreclame over albums/concerten waarschijnlijk niet storend. Anders kan je ‘m altijd ont-followen.

“Er zit een knop op je tv…” Dat is ook bij Twitter het geval en zolang je zelf aan de knoppen zit, is regulering absoluut niet nodig! Het idee alleen al…”

Jan Seurinck
Hier zou ik een pagina of zes over kunnen vullen maar als iedereen dat doet krijgen we iets onleesbaar, vandaar een kort stukje met mijn insteek

Twitter is een interessant medium voor de verspreiding van nieuws, zowel journalisten als mediaorganisaties kunnen dus maar beter gebruik maken van dat snelle kanaal. De keerzijde van de medaille is echter niet zo fraai. Snel en kort nieuws betekent immers ook ongenuanceerd en in veel gevallen niet geverifieerd nieuws.

Het zal een proces zijn dat met vallen en opstaan gepaard zal gaan. Op dit moment zie je vooral bij organisaties nog de neiging om Twitter als een push-medium voor de content te zien, van interactie met lezers is nog weinig sprake. Ook journalisten lijken de neiging te hebben weinig interactief met het medium om te springen. Of en op welke manier dat zal veranderen zal de toekomst moeten uitwijzen.

Wijbrand Schaap: “Bambi mag adverteren”

“Dat Borsato reclame bedrijft op twitter en waar hij ook maar kan is het tragische gevolg van de inzakkende plaatverkoop door het hervonden – overspelige – levensgeluk van zijn vaste songwriter John Ewbank, maar vooral van het faillissement van The Entertainment Group, het clubje oplichters waarmee hij zijn plaat-, concert-, en filmtoestanden wilde regelen. En die Entertainment Group was een club die de grenzen van het betamelijke openlijk overschreed, overigens in warme samenwerking met Albert Verlinde van RTL Boulevard, die al even weinig scrupules heeft als het gaat om het inzetten van zijn publieke reputatie voor eigen gewin. De Gouden Film (100.000 biosocoopkaartjes) die Wit Licht, ondanks lege zalen, behaalde door die kaartjes vast te klikken aan de een half jaar daarvoor uitgegeven concertkaartjes, was een eerste staaltje van oplichterij, slechts opgepikt als sideline in Revu. Daarna de oscarinzending binnenslepen door een paar momenten van bijna-onrechtmatig handelen: er moest eens een eind aan komen.

Dat kwam er ook dankzij twitter: Martin Koolhoven, zelf gepasseerd dankzij de machinaties van TEG, zocht de boel uit en stelde het aan de kaak. Exit TEG, en nu is Borsato zielig en vinden zijn followers het niet erg dat hij reclame maakt: Bambi mag adverteren.

So far, zo good: zelfregulering werkt. Sterker nog: (zelf)regulering blijkt helemaal niet nodig, omdat het nu nog anarchistische systeem van de microblogs op twitter de gebruiker perfect in staat stelt om kaf van koren te scheiden. Wie reclame maakt? Soit: als het irriteert druk je op ‘block’. Wie de boel belazert: hij worde aan de hoogste boom opgehangen. Door de rest van de gebruikers. ‘Block & Report’ is daarvoor de geëigende knop.

Want in de handen van de gebruiker is het. Dat schept ook verantwoordelijkheid. Een tweet plaatsen is publiceren. Ook al heb je maar 10 followers en roep je dat de burgemeester een putluchtlul is, die tweet is direct zichtbaar op de public timeline van Twitter en dus zichtbaar voor de wereld. Niet opgemerkt worden geldt dan voor de meeste berichtjes, maar het is ook het goed recht van de fanatieke twittersearcher of politieagent om te zoeken naar spelden in hooibergen en daartegen op te treden.

Wie in het openbaar iemand beledigt krijgt dus te maken met de steeds nauwere grenzen die fatsoenlijk Nederland daaraan stelt. Zelfs als een deel van fatsoenlijk Nederland, zoals De Bond tegen het Vloeken tot eigen spijt ondervond, actief gaat zoeken naar dingen die volgens fatsoenlijk Nederland niet kunnen.

Het meest opvallende van de afgelopen week vond ik daarom ook dat de Raad voor de Journalistiek de scheldtweet van HP/DeTijd-meneer Bas Paternotte aan het adres van een dubieuze antisemitische columniste van Nieuwe Revue géén journalistieke uiting vond. Dit gaat alleen dan niet meer over de morele aspecten van publiceren op een wereldwijd leesbare microblogsite, maar over de manier waarop journalisten van de oude media daartegenaan kijken. Zij vinden internet, en de uiterst effectieve condensatie daarvan in twitter, eng omdat het niet van papier is, en daarom vinden zij een tweet van een journalist geen journalistieke uiting, maar een persoonlijke uitspraak. Daarmee diskwalificeert de Raad voor de Journalistiek zich, want op twitter is de uitspraak van deze tijdschriftjournalist door meer mensen gelezen dan HP/De Tijd abonnees heeft. En een herleesbare uitspraak van een als journalist bekend staand figuur is een journalistieke uitspraak. We waren toch crossmediaal? Dan ook niet zeuren.

Maar, zoals het verhaal over Borsato al duidelijk maakte: twitter heeft geen Raad voor de Journalistiek nodig voor morele duiding. Dat kunnen de gebruikers heel goed zelf. Het toont maar weer aan dat de journalistiek zelf aan een stukje zelfherijking toe is.”

Peter de Vries: ‘Moet ik me daar nou druk om maken’

1. Moet ik me daar nou druk om maken, om die onbehouwen voetbalsupporter uit 010 die op twitter denkt even lekker leeg te kunnen lopen over de lokale burgemeester en die vervolgens de politie achter zich aan krijgt wegens belediging? Nee, daar hoef je je niet druk om te maken. Het is geen humor om anderen de hele overlijdensrubriek van het academisch medisch centrum toe te wensen; het is niet kritisch om de digitale kettingzaag in elke onwelgevallige opvatting te zetten. De opvatting dat je je op web, twitter, hyves of mail anders kunt gedragen dan in werkelijkheid herbergt de illusie dat web, twitter, hyves en mail buiten die werkelijkheid staan.

2. Moet ik me daar nou druk om maken, om een HP/De Tijd-verslaggever en dito columniste die elkaar te lijf gaan? Nee, daar hoef je je niet druk om te maken. Columnisten in z’n algemeenheid en HP/DeTijd’ers in het bijzonder hebben er een handje van elkaar te lijf te gaan als de belangstelling van lezers terugloopt en de serieuze gespreksonderwerpen uitgeput raken of te moeilijk worden. Hetgeen allemaal nogal snel gebeurt. Dan maak je mekaar gewoon eens uit voor antisemiet, broddelt een open brief in elkaar of sleept de ander voor deze of gene rechtbank. Het is Patricia Paay in de journalistiek.

3. Moet ik me daar nou druk om maken, de mededeling dat de Raad voor de Journalistiek tweets niet ziet als journalistieke uiting? Nee, daar hoef je je niet druk om te maken, want nog ongeacht het gewicht dat je toekent aan de Raad voor de Journalistiek heeft dit gremium ook helemaal niet beweert dat tweets geen journalistieke uiting zijn. De Raad heeft alleen bepaald dat een getwitterde dreutel van een HP-verslaggever inderdaad niet s anders is dan een getwitterde dreutel. Waar ik me wel druk om maak is dat zo’n uitspraak van de Raad voor de Journalistiek door slecht lezende redacties behoorlijk consequent verkeerd wordt weergegeven en die foutieve berichtgeving op het web eindeloos wordt gekopieerd. Het was weer eens in negatieve zin een historische dag voor de beroepsgroep.”

Zou het die voetbalsupporter helpen wanneer hij zich als columnist voordoet?”

Hans Voorn: ‘Tweets zijn altijd reclame voor mezelf’

“Twitteren jullie weleens negatief over anderen of producten?

Ja hoor. En ik roddel ook wel eens op Twitter met geruchten die ik niet zeker weet. Het is meer dan 1 keer voorgekomen dat ik binnen een half uur na een Tweet van mij, die dan meestal driftig werd geretweet boos werd gebeld door het leidend voorwerp en het is ook meer dan 1 keer voorgekomen dat ik de Tweet daarna weer heb weggehaald.

De eerste keer is alweer meer dan een jaar geleden, misschien wel 2 jaar. Toen schrok ik wel van de impact die een Tweet heeft. Tweets zijn geen gezellige berichtjes naar je vrienden, zoals die op Facebook en Hyves meestal wel zijn. Tweets zijn, zeker sinds een half jaar inzet van reclame campagnes, politieke werving, fanclubs, etc. Ik vind dus ook dat de RvdJ hier een fout maakt. Ik weet bijna zeker dat ze hier een keer in een volgend geval op terug moeten komen. Tweets van een journalist zijn per definitie journalistiek vind ik.

En Tweets van mij zijn eigenlijk per definitie altijd reclame. Voor mezelf. Voor de gedachtengangen die ik heb en andere wil opleggen. Voor nieuwsberichten die ik vind dat anderen moeten lezen. Eigenlijk zit heel Twitter zo in elkaar! Je maakt reclame voor je eigen mini-uitzendingen.

Kun je reclame via Twitter billijken? Moeten er regels voor zijn?

Ik vind dat je reclame via Twitter zeker wel moet kunnen billijken. Als ik Marco Borsato volg en hij heeft een nieuwe plaat, dan is dat toch juist raar als hij daar geen reclame voor maakt. En sluikreclame voor Nespresso, nou als dat niet meer mag, dan kan je een heleboel TV en radio ook opdoeken met al die product placement en zo. De vraag kan dan zijn, hoe ver mag je gaan. Nou, qua reclame lijkt het me dat als Marco (die al niet iedere dag Twittert) meer reclame gaat zenden dan andere leuke dingen, dan denk ik dat hij snel geen volgers meer heeft. Dus daar hoef je helemaal geen regels voor op te stellen, dat gaat vanzelf.

Heb je mensen ‘unfollowed’ vanwege belediging of (zelf)promotie?

Nee, sinds er lijsten zijn in Twitter heb ik mensen nog nooit ontvriend. Ik heb mensen wel uit lijsten gegooid, maar met name omdat ze veel Twitteren over zaken die me niet interesseren. Die vervuilen mijn timeline. Maar ik heb nog nooit iemand ergens uit gegooid vanwege belediging of promotie. Ik erger me er dus niet aan.

Rechtszaken, tuchtzaken journalistiek en reclame, zelfregulering, regels, wat moeten we met Twitter?

Ik vind het heel goed dat die 18 jarige gast is opgepakt vanwege opruien tot rellen op Twitter. Als hij dat telefonisch of mondeling had gedaan was hij ook opgepakt. Belediging van Aboutaleb heeft denk ik meer te maken met het korte lontje van Abou, maar vind ik in principe ook terecht dat dat gebeurt. Je mag een Tweet in mijn ogen dus zien als een officiele uiting. Je kan er ook een afdruk van maken en dan heb je bewijs dat het is gebeurt. Dat geldt in mijn ogen dus ook voor journalisten, zakenmannen, relschoppers, etc. Zelfs voor Albert Verlinde…”

Pieter Haasnoot: ‘Opheffen die Raad voor de Journalistiek’

“De Raad van de Journalistiek geeft aan dat niet alle tweets als journalistiek product worden gezien en dat zij over niet-journalistieke tweets niet oordeelt. Wat zijn dan wel journalistieke tweets? Tweets van journalisten? Of alleen de tweets die aan alle journalistieke eisen uit de zestiger jaren van 20e eeuw voldoen? En zijn berichten op Facebook eigenlijk journalistiek? Of ook niet? Of soms?

De Raad maakt een onhoudbaar en onzuiver onderscheid. Dat doet de Raad altijd al door de beroepsgroep ‘journalisten’ als een aparte beroepsgroep aan te merken, waarvoor een aparte rechtsgang nodig is. Dat is helemaal niet nodig, want de burgerlijke rechter is in Nederland heel goed in staat belediging, onrechtmatige daad of schending van de persvrijheid te beoordelen. Daar is de Raad voor de Journalistiek helemaal niet voor nodig. En die burgerlijke rechter zal zich vermoedelijk niet laten verleiden tot een gekunsteld onderscheid tussen kranten, televisie, sites, social media of Twitter. Door de ontwikkeling van media kunnen we in de 21e eeuw allemaal journalist zijn en we hebben dus allemaal te maken met de zelfde eisen van wet en jurisprudentie. Je moet er toch niet aan denken dat de Raad voor de Journalistiek daar als relikwie nog een rol in wil spelen.

Gewoon opheffen die Raad voor de Journalistiek. Zal ik dat even twitteren?’”

Maria Genova: ‘Zelf maak ik ook reclame’

“Mensen via Twitter beledigen vind ik persoonlijk niet netjes, maar ik heb ook niet het idee dat het massaal gebeurt. Wat wel massaal gebeurt, is reclame voor een bedrijf of product maken via Twitter. Daar hoeven van mij geen regels voor te komen, want mensen die Twitter alleen voor reclame gebruiken, krijgen meestal weinig volgers. Als je af en toe reclame maakt, tussen al je andere tweets door, vind ik dat helemaal niet erg. Ik werd op deze manier op interessante producten en (verkoop)websites geattendeerd.

Af en toe maak ik ook reclame voor mijn boek ‘Man is stoer, vrouw is hoer’ en ik vermoed dat het mede dankzij Twitter een bestseller werd. Ik denk niet dat veel mensen me om die reden ‘unfollowed’ hebben. Ik zit nog niet zo lang op Twitter, maar ik heb onder de vreemde naam genova2 inmiddels meer dan 800 volgers. Een recept voor Twitter-succes: twitter over zinvolle dingen; dan kun je je veroorloven om af en toe ongestraft reclame te maken.”

Tagged as: Twitter