Als de pers de waakhond is van de Nederlandse democratie – gesteld dat dat zo is – dan gebeurt dat waken al jaren bijzonder inefficiënt. 950 journalisten bij Wegener, 440 bij het AD en 370 bij de NOS, om er maar een paar te noemen. Dan heb ik het nog niet over hun collega’s bij TMG, PCM, de omroepen, opiniebladen en persbureaus. Duizenden waakhonden, die grotendeels dubbel werk zitten te doen. Als de inkomsten tegenvallen, moet je dan niet de handen ineen slaan om wat te doen aan de kosten?
In de eindeloze discussie rond de steeds minder florissante positie van de Nederlands dagbladen wordt vaak geschermd met het argument dat een volwassen democratie niet zou kunnen zonder een gezonde, onafhankelijke pers. Dat valt niet echt te betwisten: de Poetins van deze wereld gedijen nou eenmaal minder lekker met kritische pershonden om zich heen. (Overigens geloof ik dat ook niet-journalisten die wakende rol heel goed kunnen spelen, maar dat is weer een andere discussie).
Dubbel werk
Maar hoe groot moet die gezonde, onafhankelijke pers in Nederland zijn om de machthebbers voldoende te controleren? Bij de journalistenvakbond NVJ zijn zo’n 8.500 journalisten aangesloten (van de naar schatting 12.000 in Nederland). Die houden zich niet allemaal bezig met het controleren van de macht in dit land. Volgens het Commissariaat voor de Media zijn dat er zo’n 2.800. Die doen grotendeels hetzelfde werk. Behalve dat dat inefficiënt is, lijkt me dat aantal voor een land met 16 miljoen inwoners aan de hoge kant.
Handen ineen slaan
Snijdt het hout om te stellen dat hier nog een grote efficiencyslag te maken valt door de handen ineen te slaan? Er is hier al vaker over redactionele samenwerking gesproken (waarom werken NOS en de kranten niet samen, waarom werken de PCM-kranten niet samen zoals voormalige aartsvijanden in de VS dat momenteel doen) maar dat gaat eigenlijk niet ver genoeg. Zou je met een fractie van die 2.800 journalisten niet een fantastisch functionerende waakhond kunnen neerzetten?
Lange halen, snel thuis: als de Wegener’s, PCM’s, TMG’s, de omroepen en opiniebladen hun algemene nieuws zouden halen bij ANP, Novum en GPD – wat ze nu ook al doen – en de kritische waakhonderige onderzoeksjournalistiek zouden uitbesteden aan een gezamenlijk op te richten redactie van zeg een journalist of 500 (een slag in de lucht, maar dat klinkt ruim), dan moet dat toch een enorme rendementswinst opleveren? En de democratie blijft gewaarborgd. Inderdaad, de nieuwsmedia zullen dan allemaal grotendeels hetzelfde nieuws gaan brengen, maar dat gebeurt nu ook al. Laat ze het dan tenminste efficiënt doen.
Onzin? Ik hoor het graag!
{ 13 comments… read them below or add one }
Klopt inderdaad. Vooral als je kijkt naar zaken waar veel media-aandacht voor is, bijvoorbeeld een belangrijke rechtszaak of als Balkenende weer een persconferentie geeft om uiteindelijk niets te zeggen. Daar hoeven maar een paar journalisten die goed voorbereid zijn op af te komen, echt geen tientallen.
Uit eigen ervaring weet ik dat het bij elkaar brengen van verschillende partijen behoorlijk traag en moeilijk gaat. Een crisis zoals nu helpt wel een handje omdat het mensen leert focussen op de belangrijkste zaken. De moeilijkheid zit hem erin de mensen te overtuigen van de noodzaak. Veel mensen modderen liever door dan dat ze grote beslissingen nemen. Helemaal een probleem wanneer de persoon die kiest voor zo'n nieuwe aanpak ook diegene is die overbodige journalisten moet ontslaan, dan geef ik het weinig kans van slagen.
De kunst is daarnaast ook dat het diepgravend blijft, want alle partijen zitten te springen om een grote goedverkopende koppen.
Het blijft altijd een lastige afweging: efficiency vs. pluriformiteit. Persoonlijk zou ik er niets voor voelen als alle onderzoeksjournalistiek geconcentreerd zou worden in een organisatie. Stel je voor dat een type als Berlusconi daar de baas zou worden. Ik geloof wel dat er efficiencywinst gehaald kan worden door als uitgever/redactie duidelijker keuzes te maken (onderwerpen, invalshoeken, etc.). Dat komt dan meteen de pluriformiteit ten goede.
"Stel je voor dat een type als Berlusconi daar de baas zou worden." Dat argument geldt natuurlijk altijd. Stel dat Berlusconi PCM en AD Nieuwsmedia had gekocht… Dat soort 'stel dat' situaties kun je wettelijk regelen.
"Ik geloof wel dat er efficiencywinst gehaald kan worden door als uitgever/redactie duidelijker keuzes te maken (onderwerpen, invalshoeken, etc.). Dat komt dan meteen de pluriformiteit ten goede." In theorie wel. Maar omdat er geen afstemming plaatsvindt tussen al die verschillende redacties, vrees ik dat dit in de praktijk niet tot meer effiency zal leiden.
Ik sprak dit weekend met een redacteur van NRC Handelsblad. "Wij van de redactie zullen nooit accepteren dat er gesneden wordt in het aantal redacteuren, want wij willen kwaliteit kunnen blijven maken." sprak deze persoon. Grappig hoe kwantiteit en kwaliteit altijd over een kam worden geschoren in deze discussie.
pluriforme pers, heren.. wat blijft daar nog van over wanneer Telegraaf, Elsevier, AD, NRC en Volkskrant allemaal hetzelfde onderzoeksverhaal brengen.
en wie beslist dan eigenlijk welk onderwerp eens volledig zal worden uitgespit?
en wie gaat nog betalen voor zijn 'eigen' krant of blad of omroep, wanneer die verhalen overal gekopieerd worden afgedrukt/uitgezonden?
en wie horen we straks roepen en zuchten en klagen over 'staatsomroep' en 'links (of rechts) journalistencomplot' en meer van dat soort onzin?
nou ja.. wat ik bedoel te zeggen is: wat een dom voorstel.
@denktaleergij: dank voor je commentaar. De volgende keer alsjeblieft geen anonieme reacties, dat discussieert zo lastig.
Ik begrijp niet wat de kwaliteit van van argumenten te maken heeft met het gebruik van een nick.
maar goed, kennelijk zit ik hier op het verkeerde feestje.
voordat ik hier afscheid neem, wel iets over de veronderstelde afwezigheid van de onderzoeksjournalistiek in het JSF-dossier.
NRC, Reporter, Volkskrant, WOB-verzoeken.. die journalisten doen prima hun best. Je moet het wel bijhouden natuurlijk:
http://www.nrc.nl/nieuwsthema/jsf/
http://reporter.kro.nl/uitzendingen/_2008/0907-JS…
http://www.volkskrant.nl/binnenland/article106705…
http://www.ez.nl/Actueel/WOB_verzoeken/Archief_20…
Tja… inderdaad, waar gaat het hier eigenlijk over? Kwantiteit of kwaliteit? Op zich heeft Jeroen natuurlijk helemaal gelijk dat 2800 journalisten wel wat veel van het goede lijkt voor de controlerende rol van de pers in een klein land als Nederland. Maar is het echt zo simpel?
Zie het uitstekende artikel van Jan Benjamin vandaag in NRC Handelsblad over de overlevingsstrijd van krantenuitgevers in de VS ("Amerikaanse kranten happen naar adem"). Zoals de hoofdredacteur van The Capital Times, die na het opheffen van de print-editie alleen nog online verschijnt, zegt: "Er is geen geld voor onderzoeksjournalistiek. Voor achtergrondverhalen. Voor reportages. Eigenlijk voor niets waarmee The Times zich kan onderscheiden van snelle nieuwssites."
Met andere woorden, welke journalist heeft straks de mogelijkheden om gedurende langere tijd dat diepgaande onderzoek te doen naar, zeg eens wat, de aanschaf van de JSF vanaf 2009, als NU.nl die rol niet op zich neemt?
Laurens, tuurlijk zijn dingen niet zo simpel, maar als we meteen al gaan nuanceren, eindigt het in een "als uitgevers en redacties maar goede keuzes maken over onderwerpen en invalshoeken, dan is de pers als waakhond gered". Ik geloof daar niet zo in. De Nederlandse markt is te klein om 2.800 onderzoeksjournalisten dubbel werk te laten doen.
Jouw voorbeeld van de JSF spreekt me aan: welke journalist heeft zich daar in het huidige model nou écht in vast gebeten? Voor mij als lezer is de JSF nog steeds 1 grote ondoorzichtige brij. Het grote aantal journalisten heeft daaraan dus niet bijgedragen.
Op jouw vraag "welke journalist heeft straks de mogelijkheden om gedurende langere tijd dat diepgaande onderzoek te doen" zou ik antwoorden: die 500 die straks nog wél betaald kunnen worden. En kijk 'ns naar dit stuk van Jeff Jarvis (http://www.buzzmachine.com/2009/03/29/slices-of-a… Waarom zouden in Nederland een Joop van de Ende Foundation of een Derk Sauer daar geen financierende rol in onderzoeksjournalistiek kunnen spelen?
Over de JSF, toevallig las ik gisteravond in de NRC over een Nederlandse website die zeer kritisch kijkt naar de informatievoorziening omtrent de aankoop van de JSF in Nederland (http://www.jsfnieuws.nl/) . Berekeningen worden opnieuw uitgevoerd en het lijkt erop dat Defensie niet blij met zo'n luis in de pels is (stond in de NRC, helaas kan ik het niet online vinden).
Jammergenoeg is een terugkerende 'stand van zaken' afwezig, er staat op die site heel veel informatie, maar als je niet bekend bent met het onderwerp dan kost het behoorlijk wat moeite om het te snappen.
Een 'nick' is te herleiden tot een persoon, een site, een bedrijf. Dat is wat anders dan anoniem je reactie dumpen ('Grote bek achter het hek' noemden wij dat vroeger). Geen idee hoe ik je reacties moet plaatsen. Ben je een journalist, een hoofdredacteur of gewoon een verontruste krantenlezer?
Dank voor de linkjes en veel plezier op je volgende feestje.
Net uitleg gegeven bij Jaap Stronks en Paul Vereijken op hun nieuwe mediapodcast 'Twitterradio': http://tinyurl.com/cjrm54
Zet die 2800 journalisten eens af tegen de hoeveelheid mensen die er alles aan doen om een grip te krijgen en te houden op wat er in de publiciteit verschijnt. Want in het kielzog van ministers en kamerleden, verdringen zich hordes lobbyisten, pr-types en anderen met een eigen agenda. Hetzelfde geldt de lagere overheden, het bedrijfsleven, de semi-overheid en non-profit organisaties.
Ik zeg: het zijn er te weinig. Er is veel dat niet meer gecontroleerd wordt door een pluriforme pers en dat wordt almaar erger. Talloze kleinere gemeenten zien nooit meer een journalist die de raadsvergadering komt verslaan. Bij de middelgrote zit er vaak nog maar een want de overlap is er bij de regionale kranten wel uit gesaneerd.
Dhr Roelants meent dat de functie van de pluriforme pers best ook door niet-journalisten kan worden overgenomen. Hij maakt daarmee duidelijk dat hij het ook niet helemaal begrijpt. Journalistiek is geen beschermd beroep. Iedereen die een blog bijhoudt over bestuurszaken meet zichzelf de rol van waakhond aan en dat is alleen maar toe te juichen.
Alleen moet de eerste blog die accuraat verslag legt van de politieke verhoudingen van de gemeente Sint Maartensdijk nog verschijnen. Liever twittert iedereen elkaar maar een beetje na, totaal geobsedeerd door de mogelijkheden die technologie biedt, maar zonder daar werkelijk wat nuttigs mee te doen.
Patrick, wat precies begrijp ik niet?
Ben jij van mening dat alleen journalisten de waakhond-functie kunnen vervullen? En zo ja, wat zijn 'journalisten' dan precies volgens jou? Betaalde professionals met een vooropleiding Journalistiek?
Daarbij moet je m'n woorden niet verdraaien: ik schrijf niet dat niet-journalisten de waakhond functie kunnen "overnemen", maar dat ze die wakende rol óók heel goed kunnen spelen. Het is dus niet of/of.